Türkiye Yüzyılında Emekliler: Türkiye’de Sosyal Güvenlik Sistemi ve Yaşlılar - Şen Çatalkaya, Nur Manolya (Türkiye’de Güncel Toplumsal Sorunlar, 2024)
Dünyada ve Türkiye’de ortalama yaşam beklentisi uzarken yaşlıların sayısı ve toplam nüfus içindeki oranı da gün geçtikçe artmaktadır. Gelişmiş ülkeler nüfusun yaşlanması olgusunu erken bir tarihte ve zamana yayılmış bir şekilde deneyimlerken gelişmekte olan ülkeler daha kısa sürede yoğun bir şekilde deneyimlemektedir. Bu durum ülkelerin çeşitli sorunlarla karşılaşmasına yol açabileceği gibi yaşlıların yaşam kalitesi üzerinde de belirleyici olmaktadır. Nüfusun yaşlanması sağlıktan aile hayatına, istihdamdan sosyal güvenliğe kadar birçok alanda etkisini göstermektedir. Bu alanlar arasında en çok tartışılanların başında sosyal koruma ve bilhassa emeklilik sistemi gelmektedir. Ülkeler bu kapsamda farklı düzenlemeler yürütmektedir. Çeşitli uluslararası organizasyonlar ise ülkelere emeklilik sistemlerini, dağıtım modeline dayalı tek ayaklı sistemden bireysel katkıyı da dahil eden üç ayaklı sisteme geçirmelerini ve sosyal harcamaları kısmalarını önermektedir. Benzer bir süreci yaşayan ülkelerden birisi olarak Türkiye’de de sosyal güvenlik sisteminde çeşitli reformlar gerçekleştirilmiştir. Sosyal güvenlik kapsamında yapılan reformlar emeklilik sistemiyle ilgili önemli düzenlemeleri içermektedir. Sosyal sigortaların parçalı yapısının tek çatı altında birleştirilmesi, kamu sosyal sigorta sisteminin tamamlayıcısı olarak bireysel emeklilik sistemlerinin hayata geçirilmesi, emeklilik yaşının yükseltilmesi ve prim ödeme gün sayısının arttırılması bu düzenlemelerden bazılarıdır. Bu düzenlemeler ile sosyal güvenlik kurumlarının birleştirilmesi ve sistemin mali sürdürülebilirliğinin sağlanması amaçlanmıştır. Ancak diğer taraftan yaşlılıkta karşılaşılabilecek risklerin telafisinde sosyal koruma anlayışı yerine bireysel sorumluluğun öne çıkarılması, primli sistem dışında kalanlara yönelik kapsayıcı ve yeterli sosyal korumanın sağlanması yerine sosyal yardımların gittikçe küçülmesi ve bunun sonucunda yaşlı yoksulluğunun artması gibi mevcut sistemin taşıdığı risklerin tartışılmasına ihtiyaç vardır. Sosyal güvenlik sistemlerinin kapsayıcılığı ve yeterliliği üzerine daha iyi çalışmalar yürütülebilmesi için sosyal korumaya hak temelli bir merkezden bakılması ve yaşlıların karşılaştığı eşitsizliklerin yaşlanma süreci perspektifiyle değerlendirilmesi önerilmektedir.