Türk Basınında Sahiplik Yapısı ve Yoğunlaşma Sorunu - Özsalih, Aygün (Temel Gazetecilik Kavramlar, Teknikler, Yenilikler, 2024)
Bu çalışmanın amacı, Türk basınında sahiplik yapısı ve yoğunlaşma sorununu ana hatlarıyla ortaya koymaktır. Bu amaçla çalışmada, literatür taraması yapılarak Türk basınında sahiplik yapısının zaman içindeki değişimi ile yoğunlaşma sorununun nedenleri ve medyada yarattığı etkiler ortaya konmuştur. Çalışmada, Türk medya sahipliğinin, geçmişten günümüze aile şirketlerinden büyük sermaye gruplarına geçecek şekilde bir değişim yaşadığı, 1950’lerden önce gazete sahiplerinin genellikle gazetecilerden oluştuğu görülmüştür. Ancak özellikle 1990’lardan itibaren büyük sermaye gruplarının medya sektörüne girmesi ve kontrolü ele geçirmesiyle, geleneksel aile şirketlerine dayalı “geleneksel medya sahipliği” modeli yerini medya dışı sektörlerde faaliyet gösteren büyük sermaye gruplarının hâkim olduğu “yeni medya sahipliği”ne bırakmıştır. Medyada yoğunlaşma/ tekelleşme süreci açısından da, 1950’lerden sonra özellikle 1970 ve 1980’ler arasında, medyada sektör dışından gelen iş insanlarının etkisiyle birleşme ve holdingleşme eğilimi gözlenmiştir. Sonrasında özellikle 1980-1990 yılları arasında büyük şirketlerin birleşmelerle daha da büyüyerek piyasaya hâkim olduğu tekelci kapitalizme doğru bir geçiş süreci yaşanmıştır. Böylece holdingleşme süreci yerini birkaç güçlü sermaye grubunun etkin olduğu yoğunlaşma sürecine bırakmıştır. Türk medya sahipliği ve yoğunlaşması, medyanın işlevsel yapısını ve demokratik karakterini önemli ölçüde etkilemiş, tekelleşme olgusu medyanın demokratik, özgür ve çeşitli görüşlere açık bir platform olarak işlev görmesini neredeyse tamamen engellemiştir. Ayrıca tekelleşme genellikle tek tip içeriklerin hâkim olduğu bir iletişim ortamı oluşturmuştur. Bu durum, medyanın demokratik karakterini ve çeşitliliğini korumak adına yapılması gereken reformların önemini vurgulamaktadır.