Türkiye’deki Son 15 Yıllık Afet Gönüllülüğü Araştırmaları: Sistematik Bir Literatür İncelemesi - Köçer, Musab Süleyman (Afetlerde Gönüllülük, 2024)
Afetlerde gönüllülerin etkinliği ve verimliliği, afet yönetim sürecinin kritik bir bileşeni olarak görülmektedir. Bu bağlamda, gönüllülerin afet öncesi, sırası ve sonrasında nasıl daha etkili bir şekilde organize edilebileceği, eğitilebileceği ve yönlendirilebileceği üzerine hem küresel hem de ulusal düzeyde çeşitli çalışmalar yürütülmektedir. Bu çalışmada, Türkiye'de son 15 yılda afet gönüllülüğü üzerine yapılan araştırmaların bibliyometrik analiz yöntemiyle incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma kapsamında 30 akademik makale ve 26 lisansüstü tez incelenmiş; bu çalışmalar yöntem, odak, önem ve çıktıları açısından tematik analize tabi tutulmuştur. Verilerin kodlanması ve tematik analiz için MAXQDA 2020; ön kategorizasyon, bulguların sentezlenmesi ve raporlama için Citavi 6; görselleştirme ve diyagramlar için Xmind; yüzde ve frekans gibi tanımlayıcı istatistikler için ise SPSS 27 yazılım programları kullanılmıştır. İncelenen yayınların büyük çoğunluğunun 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremi sonrasında, 2023 ve 2024 yıllarında yayımlandığı, genel ve saha değerlendirmesi üzerine yoğunlaştığı ve arama kurtarma ve STK gönüllüleri üzerine odaklandığı görülmektedir. Çalışmalar, ‘Gönüllü Yönetimi ve Kapasite Geliştirme’, ‘Yasal ve Yönetsel Çerçeve’ ve ‘Psikolojik ve Destekleyici Değerlendirmeler’ başlıkları altında 3 ana tema ve 10 alt kategoriye ayrılmıştır. Sonuçlar, gönüllü odaklı kapasite, eğitim, yönetim ve motivasyon düzeyleri gibi unsurların ön planda olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak, insani yardım, psikososyal destek, barınma ve beslenme, lojistik ve tedarik gibi gönüllülük hizmetlerinin arama kurtarma çalışmalarına kıyasla daha az çalışıldığı görülmüştür. Bu çerçevede, afetlerde gönüllülük hizmetlerinin kapsamlı bir şekilde ele alınması, bu alandaki bilgi boşluklarının doldurulması ve gönüllülük sisteminin daha sürdürülebilir ve etkili hale getirilmesi önem arz etmektedir. Yeni çalışmaların, farklı gönüllülük hizmet gruplarını ve bu grupların birbirleriyle olan etkileşimlerini inceleyen kapsamlı bir yaklaşımı benimsemeleri gerektiği sonucuna varılmıştır.