Sosyal Bilimlerde Göstergebilimsel Analiz Yöntemi - Ilgaz Büyükbaykal, Ayşe Ceyda; Sönmezer, Zuhal (Örneklerle Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri, 2024)
Göstergebilimsel analiz yöntemi anlam üretim süreçlerini ve bu süreçlerin nasıl işlediğini anlamak için kullanılan teorik bir çerçeve sunmaktadır. Ferdinand de Saussure (1857-1913), gösterge kavramını en geniş kapsamda ele alarak, dil, jestler, trafik işaretleri, panolar, afişler, estetik objeler, moda, mimari yapılar, yazılı, görsel ve işitsel tüm öğeleri anlamlı bir bütün olarak değerlendirmiştir (Değerli, 2021, s.181-183). Saussure, göstergeyi, gösterilenin çevresinde bir dışavurum ifadesi olarak ele almış ve bu bağlamda imgeleme kavramını kullanmıştır. Göstergebilim üzerine ilk çalışmalarını Avrupa Göstergebilim Okulu’nda gerçekleştiren Saussure, göstergeyi temelde temsil etme ve yerine geçme işlevi gören bir unsur olarak tanımlamıştır. Ona göre gösterge bir kavram ile bu kavramın dışavurumu arasındaki ilişkiyi ifade etmektedir. Göstergebilim, temel olarak göstergelerin (signs) ve bu göstergelerin işlevlerinin incelendiği bir kuramdır. Saussure’ün tanımına göre gösterge, bir anlamı ifade eden ve bu anlamı bir düşünce ya da kavramla ilişkilendiren birimlerdir. Diğer yandan göstergebilimde anlam ve anlamlandırma konusu, bireyin çevresindeki nesnelere ve olgulara nitelik kazandırma sürecini ifade etmesi bakımından kilit önem taşımaktadır. Çünkü bu anlamlandırma sürecinde, zihinsel olarak konuşlanan kavramlar şekillenmektedir. Kavramlar, zaman içinde zihnimize yerleşerek bilinçlenme sürecini desteklemekte ve bireylerin çevresindeki dünyayı daha sistematik ve anlamlı bir şekilde kavramalarını sağlamaktadır (Civelek ve Türkay, 2020, s. 773-774).Göstergebilim analiz yönteminde göstergeler ikonik, indeksik ve sembolik olarak sınıflandırılmaktadır (Çeber, 2011, s.37). Benzerlik ve temsille anlam üreten göstergeler ikonik göstergelerdir. Örneğin, bir fotoğraf veya bir çizim gerçek bir nesnenin görsel bir temsili olarak ele alınmaktadır. Belirtisel ya da indeksik göstergede nedensel bir ilişki üzerinden anlam üretilmektedir. Örneğin, duman bir ateşi işaret etmektedir. Sembolik göstergede geleneksel veya kültürel kodlara dayalı olarak anlam üretimi gerçekleşmektedir. Örneğin, trafik ışıklarındaki renkler belirli anlamlar taşımaktadır (kırmızı dur, yeşil geç).