Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesinde Kullanılan Modeller: Hapa-Sağlık Eylem Süreci Yaklaşım Modeli - Akcan, Kübra; Turan, Zeliha (Güncel Hemşirelik Pratikleri, 2024)
Sağlık Eylem Süreci Yaklaşımı (SESY) modeli, bireylerin niyetlerini sağlık davranışlarına dönüştürmelerini hedefleyen bir sosyal biliş modeli olarak sağlık davranışı değişikliklerinde önemli bir yere sahiptir. Model, motivasyonel (risk algısı, sonuç beklentileri ve öz yeterlilik) ve istemli (bakım öz yeterliliği, davranışsal niyet, eylem-başa çıkma planı, davranışsal kontrol ve iyileşme öz yeterliliği) aşamalardan oluşur. Sağlık eylem süreci yaklaşımı, bireylerin niyet oluşturmasını ve bu niyetleri davranışa dönüştürmesini etkileyen sosyal bilişsel faktörleri açıklamaktadır. Ayrıca, sağlık davranışlarının sürdürülebilirliğini etkileyen öz düzenleme mekanizmaları, sosyal destek ve çevresel faktörler de modelin kapsamındadır. Model, fiziksel aktivite, diyet düzenlemesi, rehabilitasyon programları gibi farklı sağlık davranışlarını destekleyen müdahalelerde etkili bir araç olarak kullanılmıştır. Hemşirelik araştırmalarında sağlık davranışlarını anlamak ve geliştirmek amacıyla yaygın bir şekilde tercih edilen SESY, koruyucu sağlık uygulamalarının geliştirilmesinde önemli katkılar sunmaktadır.The Health Action Process Approach (HAPA) model serves as a significant social cognitive framework for transforming intentions into health behaviors. The model comprises motivational (risk perception, outcome expectations, and self-efficacy) and volitional (maintenance self-efficacy, behavioral intention, action-coping plan, behavioral control, and recovery self-efficacy) phases. Health Action Process Approach elucidates the social cognitive factors influencing the formation of intentions and their translation into actions. Additionally, the model encompasses self-regulatory mechanisms, social support, and environmental factors affecting the sustainability of health behaviors. Model has been effectively applied in interventions promoting various health behaviors such as physical activity, dietary adjustments, and rehabilitation programs. Widely used in nursing research to comprehend and enhance health behaviors, HAPA provides valuable contributions to the development of preventive health practices.