1901 Depreminde Erzurum İdadisi - Altun, Esin (Kadın Araştırmacıların Sosyal Bilimler Çalışmaları III, 2024)
Osmanlı Devleti’nde 18.yy’dan itibaren birçok farklı alanda başlayan reform hareketleri eğitim alanında da kendini göstermiştir. Bu bağlamda gelişmiş Batı ülkeleri örnek alınarak hem askeri hem de sivil eğitimde pek çok yenilik yapılmıştır. Osmanlı Devleti’nde eğitimin çağdaşlaştırılması hususunda Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ile ortaöğretim kurumu olarak planlanması kararlaştırılan idadiler de yeni açılan okullar arasında yer almıştır. Osmanlı Devleti’nde yeniliklerin merkezi İstanbul olmuştur. Eğitim alanında da yapılan yenilikler, ilk olarak İstanbul’da daha sonrada taşrada uygulanmaya çalışılmıştır. Tarih boyunca medeniyetlerin kavşak noktası olan ve bu konumunu her geçen gün güçlendiren Erzurum, birçok alanda olduğu gibi eğitim konusunda da köklü bir geçmişe sahiptir. Sadece şehir merkezinde değil bağlı bulunan sancak ve kazalarda da pek çok eğitim kurumu mevcuttur. Erzurum stratejik öneminden dolayı Tanzimat’tan sonra Osmanlı Devleti’nin farklı alanlarda yaptığı yeniliklerin Anadolu’daki merkezlerinden biri olmuştur. Şehirde önemli sayıda yerli ve yabancı dilde eğitim veren okul açılmıştır. Erzurum İdadisi de bölgenin eğitim ihtiyacını karşılamak için açılan okullar arasındadır. İdadi, özellikle bölgedeki Müslüman halkın çocuklarının eğitilmesinde büyük rol oynamıştır. 8 Kasım 1901 tarihinde şehirde meydana gelen depremde birçok eğitim kurumunun yanı sıra Erzurum idadisi de zarar görmüştür. Valilik ile Sadaret arasında yapılan yazışmalar neticesinde idadinin hasar gören yerleri tamir edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmada; idadi kavramı açıklanarak Erzurum İdadisinin kuruluşu ile müfredatı hakkında bilgi verilmiş ve 8 Kasım 1901 depreminin idadi üzerinde bıraktığı etkiden bahsedilmiştir. Bunun yanı sıra Erzurum’un coğrafi konumu, nüfusu ve depremselliği konusunda da bilgiler izah edilmiştir. Araştırma yapılırken Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivindeki belgeler, Erzurum Vilayet Salnameleri, Osmanlı Devleti Maarif Salnameleri, gazeteler ile konu hakkında yazılan kitap, makale ve tezlerden de istifade edilmiştir.