Diyarbakır’da Kentsel Büyüme Sürecinin İzlenmesi ve Modellenmesi: Mekânsal İstatistiksel Analiz - Dağlı, Dündar; Çağlıyan, Ayşe (Coğrafyada Güncel Araştırmalar I, 2023)
Kentsel büyüme, kentsel genişlemeyle ortaya çıkan mekânsal ve demografik değişim süredir. Türkiye’de özellikle 1950’li yıllardan sonra kentleşme hızının artması kontrolsüz bir biçimde kentsel yayılmayı beraberinde getirmiştir. Bu durum kent çevresinde çevresel sorunlara neden olarak başta tarım olmak üzere arazi kullanımı örtüsü sınıflarının değişim ve dönüşümüne neden olmuştur. Böylece kentsel gelişimin belirlenmesi, izlenmesi ve kentsel büyüme alanlarının geleceğe yönelik olarak modellenmesi önem kazanmaktadır. Bu araştırmada, Diyarbakır’da kentsel büyüme dinamikleri belirlenerek kentsel büyümenin izlenmesi ve geleceğe yönelik modellenmesi amaçlanmaktadır. Böylece, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Uzaktan Algılama (UA) yardımıyla farklı dönemlere ait uydu görüntüleri sınıflandırılarak kentsel büyüme analizlerinde çeşitli mekânsal istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Bulgular, Diyarbakır’da kent merkezinden çevreye doğru yoğunlaşan hızlı kentsel büyümeye işaret etmektedir. Kentsel gelişim dönemleri içerisinde kentsel büyüme periferik kentleşme biçiminde ortaya çıkmıştır. Kentsel büyüme alanlarının çevreye doğru seyrek yerleşim alanları üzerinde yoğunlaşarak gelişim gösterdiği belirlenmiştir. Araştırma sonuçları, lineer yol ağları boyunca kentin batı-kuzeybatı yönünde büyümeye devam edeceğini göstermektedir. Urban growth is the spatial and demographic change that occurs with urban expansion. The increase in the rate of urbanization in Turkey, especially after the 1950s, brought about uncontrolled urban expansion. This situation has caused environmental problems in the urban environment and caused the change and transformation of land use cover classes, especially agriculture. Thus, determining and monitoring urban development and modeling urban growth areas for the future becomes important. This research aims to determine urban growth dynamics in Diyarbakır, monitor urban growth and model it for the future. Thus, various spatial statistical methods were used in urban growth analysis by classifying satellite images from different periods with the help of Geographic Information Systems (GIS) and Remote Sensing (RS). The findings point to rapid urban growth in Diyarbakır, concentrated from the city center to the periphery. During urban development periods, urban growth emerged in the form of peripheral urbanization. It has been determined that urban growth areas develop by concentrating on sparsely settled areas towards the periphery. Research results show that the city will continue to grow in the west-northwest direction along linear road networks.