Kariyer Modellerine İlişkin Uygulamalar - Mutlu Çaykuş, Tansu (Kariyer Psikolojik Danışması ve Rehberliği Uygulamaları, 2024)
Kariyer Tekeri Modeli, Kariyer Yelkenlisi Modeli ve Umut Eylem Kuramı yapılandırmacı bir yaklaşımla bireyin benzersiz kariyer yolculuğunu öznel deneyimleri, bağlamı ve kişisel değerleriyle şekillendirdiği yönündeki temel varsayımı içermektedir. Kariyer Teker Modeli, temelde kariyer gelişimini etkileyen içsel ve dışsal faktörleri kapsayacak şekilde sekiz alt boyutu (ilgiler; beceriler; kişisel özellikler; değerler; birey için önemli olan kişiler; öğrenim deneyimleri; iş/yaşam deneyimleri; kariyer fırsatları) içeren bir teker kullanarak danışana kariyeriyle ilgili önemli bir bakış açısı sunmayı hedeflemektedir. Kariyer Yelkenlisi Modeli ise bireyin kariyer gelişim ve karar verme sürecini, yelkenliyle yapılan bir yolculuğa benzeterek açıklamaktadır. Bireyin kariyer gelişimini etkileyen bireye özgü etmenler bireysel etmenler olarak açıklanarak yelkenli gövdesi, bireysel etmenleri temsil etmektedir. Sosyal etmenler ön yelken ile sembolize edilirken diğer ana yelken politik, ekonomik, yasal ve sisteme ilişkin (sistemik) etmenleri ifade etmektedir. Bireyin kariyer gelişimini istendik ya da istenmedik şekilde etkileyen, tesadüfi durumlar ve koşullar da modelde şans olarak sembolize edilmiştir. Kariyer hedefleri ise limanlar olarak metafor haline dönüştürülmüştür. Umut Eylem Kuramı, bireyin kariyer gelişimi ve karar verme süresince karşılaştığı zorluklarla, yaşadığı güçlüklerle ve algıladıkları engellerle nasıl başa çıkabileceklerine, umut düzeylerini nasıl koruyabileceklerine veya arttırabileceklerine, öz-netlik ve kendi üzerinde düşünme kapasitelerini nasıl arttırabileceklerine ve engellerle karşılaşsa bile kariyer hedeflerine ulaşmak için motivasyonlarını nasıl yönlendirebileceklerine dair genel bir perspektif sunar. Bu bakış açısı doğrultusunda ilerleyen kariyer psikolojik danışması sürecinde umut geliştirme, kendi üzerinde düşünme, öz netlik, vizyon geliştirme, hedef belirleme ve eylem planı yapma ile uygulama ve uyarlama olmak üzere altı aşama bulunmaktadır. Nicel değerlendirme araçları kullanmak, danışanın kullandığı dili analiz etmek, danışanlara ödev vermek, yönlendirilmiş hayal tekniğini ve kontrol listelerini kullanmak, danışanlardan yarım kalmış cümleleri tamamlamalarını, günlük tutmalarını, yaşantılarına dair belgeleri getirmelerini, albüm oluşturmalarını, kitap okumalarını, iş ziyaretleri yapmalarını istemek gibi yöntemler bu modellerin benimsendiği kariyer psikolojik danışması sürecinde kullanılabilir.